وکیل خیانت در امانت؛ شکایت و دفاع در ایران

طبق ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی (کتاب تعزیرات)، هرگاه اموال منقول یا غیرمنقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته، چک، قبض و نظایر آن به عنوان اجاره، امانت، رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی‌اجرت به کسی داده شده و بنا بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین آنها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید، مرتکب خیانت در امانت شده است.

پس سه چیز باید ثابت شود: مال با رضایت مالک به متهم سپرده شده؛ قرار بوده مسترد شود یا به مصرف معینی برسد؛ و متهم با یکی از چهار رفتار استعمال، تصاحب، تلف یا مفقود کردن، به ضرر مالک عمل کرده است. تفاوت اصلی با کلاهبرداری همین است که در خیانت در امانت مال از ابتدا با رضایت و بدون فریب تحویل شده است.

یکی از رایج‌ترین مصادیق، چک یا سفته‌ای است که «بابت تضمین» یا به صورت امانی داده شده و گیرنده بدون تحقق شرط، آن را به اجرا گذاشته یا به دیگری منتقل کرده است. اثبات امانی بودن چک معمولاً با رسید، قرارداد، پیام‌ها یا شهادت ممکن است و صرف ادعا کافی نیست.

نمونه‌های دیگر شامل وکیلی که وجه دریافتی برای موکل را تحویل نمی‌دهد، مستأجری که اثاثیه امانی را می‌فروشد، کارمند یا شریکی که پول یا کالای سپرده‌شده را برای خود برمی‌دارد و کسی که خودروی امانی را برنمی‌گرداند. در هر مورد، شرط استرداد یا مصرف معین باید روشن باشد.

پیش از شکایت، معمولاً توصیه می‌شود با اظهارنامه رسمی یا پیام قابل اثبات، استرداد مال مطالبه شود. امتناع از استرداد پس از مطالبه، از قرائن مهم تصاحب و سوءنیت است. سپس شکوائیه در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و در دادسرا رسیدگی می‌شود.

شاکی می‌تواند در همان پرونده رد مال یا جبران خسارت را بخواهد. اگر مال امانی چک یا سفته باشد، درخواست توقف عملیات اجرایی یا جلوگیری از انتقال آن باید فوراً و در مرجع مربوط پیگیری شود تا خسارت بزرگ‌تر نشود.

• جمع‌آوری دلیل بر سپردن مال و شرط استرداد
• مطالبه رسمی استرداد با اظهارنامه یا پیام قابل اثبات
• ثبت شکوائیه و درخواست رد مال
• تحقیقات دادسرا و صدور کیفرخواست
• رسیدگی در دادگاه کیفری

مجازات خیانت در امانت طبق ماده ۶۷۴، پس از اصلاحات قانون کاهش مجازات حبس تعزیری (۱۳۹۹)، حبس تعزیری است که به میزان کمتری از گذشته تعیین می‌شود. این جرم قابل گذشت است؛ یعنی با رضایت شاکی، تعقیب یا اجرای مجازات متوقف می‌شود و همین موضوع، امکان حل‌وفصل از طریق مذاکره و استرداد مال را بسیار مؤثر می‌کند.

قابل گذشت بودن به این معناست که شکایت باید در مهلت قانونی پس از اطلاع از وقوع جرم مطرح شود؛ تأخیر طولانی می‌تواند حق شکایت کیفری را از بین ببرد. در این صورت تنها مسیر حقوقی برای مطالبه مال باقی می‌ماند.

دفاعیات رایج عبارت‌اند از: نبود رابطه امانی (مثلاً مال به عنوان قرض یا فروش منتقل شده)، نبود شرط استرداد، استفاده مجاز در حدود توافق، یا اینکه مال به دلیل قوه قاهره و بدون تقصیر تلف شده است. در اختلافات تجاری و شراکتی، تفکیک حساب‌ها و بررسی کارشناسی نقش تعیین‌کننده دارد.

تیم حقوقی شاهین گروه برای شاکی، دلایل سپردن مال و مطالبه استرداد را منظم و شکوائیه را تنظیم می‌کند و برای متهم، ماهیت حقوقی رابطه را در دادسرا روشن می‌سازد. در بسیاری از پرونده‌ها، توافق برای استرداد مال سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راه است.