وکیل مهریه؛ مطالبه و وصول مهریه در ایران

به موجب ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، زن به مجرد وقوع عقد نکاح مالک مهر می‌شود و می‌تواند هر نوع تصرفی در آن بکند. اگر در عقدنامه مهریه «عندالمطالبه» تعیین شده باشد، زوجه در هر زمان—چه در دوران زندگی مشترک، چه هنگام طلاق و چه پس از آن—حق مطالبه دارد و لازم نیست برای آن دلیلی بیاورد. مهریه «عندالاستطاعه» فرق اساسی دارد: در این حالت مطالبه فقط زمانی نتیجه می‌دهد که توانایی مالی زوج ثابت شود و بار اثبات این توانایی بر عهده زوجه است.

پیش از هر اقدام، متن عقدنامه رسمی باید دقیق خوانده شود: نوع مهر (وجه نقد، سکه، ملک، سفر حج یا مال معین)، شرط عندالمطالبه یا عندالاستطاعه، و اینکه آیا قسمتی از مهر قبلاً پرداخت یا بخشیده شده است. اگر عروسی و رابطه زناشویی واقع نشده و طلاق رخ دهد، به‌طور کلی زوجه نصف مهر را مستحق است. این جزئیات مسیر پرونده و میزان قابل مطالبه را از همان ابتدا مشخص می‌کنند.

چون عقدنامه رسمی سند لازم‌الاجرا است، زوجه می‌تواند بدون طرح دعوا به اداره اجرای اسناد رسمی (اجرای ثبت) مراجعه و صدور اجراییه را درخواست کند. این مسیر معمولاً سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر است و پس از ابلاغ اجراییه، اموال معرفی‌شده و حساب‌های زوج قابل توقیف‌اند. محدودیت اصلی این است که در اجرای ثبت امکان بازداشت بدهکار وجود ندارد و اگر مالی پیدا نشود، پرونده عملاً متوقف می‌ماند.

مسیر دیگر طرح دادخواست مطالبه مهریه در دادگاه خانواده است. در این روش امکان درخواست تأمین خواسته، استعلام اموال، ممنوع‌الخروجی و در شرایط قانونی جلب زوج وجود دارد. انتخاب مسیر به وضعیت مالی شناخته‌شده زوج، میزان مهریه، فوریت و هدف زوجه بستگی دارد؛ گاهی شروع از اجرای ثبت و سپس طرح دعوا برای باقی‌مانده، بهترین ترکیب است.

طبق ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده (۱۳۹۱)، اگر مهریه بیش از ۱۱۰ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، پرداخت مازاد فقط در صورت اثبات ملائت (توانایی مالی) زوج قابل الزام است و مقررات بازداشت ناشی از عدم پرداخت محکوم‌به نسبت به مازاد اعمال نمی‌شود. یعنی تا ۱۱۰ سکه، در صورت عدم پرداخت و نبود حکم اعسار، امکان جلب وجود دارد؛ نسبت به بیش از آن، تنها راه وصول توقیف اموال شناسایی‌شده است.

به همین دلیل در مهریه‌های سنگین، شناسایی دقیق دارایی‌ها—ملک، خودرو، حساب بانکی، سهام، حقوق ماهانه و سهم‌الارث—از اهمیت بالایی برخوردار است. وکیل با استعلام از مراجع ذی‌ربط و درخواست تأمین خواسته پیش از انتقال اموال، احتمال وصول را بالا می‌برد.

زوجی که توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد، می‌تواند دعوای اعسار از پرداخت محکوم‌به را مطرح و تقسیط آن را درخواست کند. دادگاه با بررسی فهرست اموال، درآمد، شهادت شهود و تحقیقات، درباره اعسار و میزان پیش‌قسط و اقساط تصمیم می‌گیرد. پس از صدور حکم تقسیط، تا زمانی که اقساط پرداخت شود، جلب زوج ممکن نیست.

برای زوجه، دفاع مؤثر در دعوای اعسار یعنی ارائه دلیل بر دارایی‌ها، درآمد واقعی، سبک زندگی و نقل‌وانتقال‌های اخیر. برای زوج، تنظیم صادقانه و کامل فهرست اموال ضروری است؛ پنهان کردن مال آثار کیفری و حقوقی جدی دارد. در هر دو طرف، تنظیم لایحه مستند و پیگیری کارشناسی تأثیر مستقیمی بر رقم پیش‌قسط و اقساط دارد.

طبق تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، اگر مهریه وجه رایج (پول نقد) باشد، به نسبت تغییر شاخص قیمت سالانه که بانک مرکزی اعلام می‌کند، از زمان عقد تا زمان پرداخت محاسبه می‌شود؛ مگر اینکه طرفین هنگام عقد به نحو دیگری توافق کرده باشند. این قاعده درباره مهریه سکه یا مال عینی اعمال نمی‌شود، زیرا ارزش آن خودبه‌خود به‌روز است.

در مهریه سکه، محکوم‌به معمولاً تعداد سکه است و زوج یا اصل سکه را تحویل می‌دهد یا قیمت روز آن در زمان پرداخت ملاک قرار می‌گیرد. محاسبه درست مبلغ، نحوه درج آن در دادخواست و هزینه دادرسی، از نکاتی است که اشتباه در آن باعث اطاله یا ضرر یکی از طرفین می‌شود.

برای شروع پرونده معمولاً این مدارک لازم است: اصل یا رونوشت عقدنامه رسمی، شناسنامه و کارت ملی زوجه، نشانی و اطلاعات هویتی زوج و هر سندی که اطلاعات اموال یا درآمد او را نشان دهد. اگر قبلاً بخشی از مهر پرداخت یا بذل شده، سند آن هم باید ارائه شود.

وکیل مهریه پس از بررسی عقدنامه، مسیر مناسب را انتخاب می‌کند، تأمین خواسته و استعلام‌ها را پیگیری می‌کند، در دعوای اعسار دفاع مستند ارائه می‌دهد و در صورت امکان، توافقی قابل‌اجرا با تضمین مناسب تنظیم می‌کند. تیم حقوقی شاهین گروه هر دو طرف—زوجه برای وصول و زوج برای دفاع و تقسیط منصفانه—را همراهی می‌کند.

• عقدنامه رسمی و صفحات مربوط به مهریه
• مدارک هویتی و نشانی زوجین
• اطلاعات اموال، حساب‌ها، خودرو و محل کار زوج
• اسناد پرداخت یا بذل قبلی (در صورت وجود)
• هرگونه توافق‌نامه یا صورت‌جلسه سازش قبلی